02-01-2008 Veelbelovende nieuwe behandeling bij depressie: Magnetische hersenstimulatie (rTMS)
Bron: ingezonden nieuws GGZ-nieuwsbrief
Nijmegen. rTMS ofwel magnetische hersenstimulatie is een nieuwe behandelvorm bij depressie als alternatief voor antidepressiva. Na ruim 20 jaar onderzoek en de eerste praktijkervaringen, blijkt deze behandelvorm zeer goede effecten te hebben met nagenoeg geen bijwerkingen. Transcraniële magnetische hersenstimulatie (rTMS) is onderdeel van een nieuwe ontwikkeling waarbij de behandeling van psychiatrische stoornissen steeds meer gelokaliseerd en gepersonaliseerd wordt toegepast. Naast rTMS horen ook Deep brain stimulation en EEG-biofeedback tot deze nieuwe stroming in de gezondheidszorg, namelijk Personalized Medicine. De doelstelling van Personalized Medicine is te komen tot een hogere effectiviteit van behandelingen met minder bijwerkingen.
Afgelopen maand zijn de resultaten gepresenteerd van de eerste grootschalige gecontroleerde studie naar de effecten van rTMS behandeling. In deze studie werden meer dan 300 depressieve patiënten behandeld met rTMS. Dit waren allemaal patiënten die niet reageerden op antidepressiva zoals seroxat en prozac. Dit onderzoek – gepubliceerd in het internationale tijdschrift Biological Psychiatry door O’Reardon en collega’s – laat zien dat rTMS een veilige en effectieve behandeling is, bij depressieve patiënten die niet reageren op antidepressiva.
In Nijmegen wordt rTMS voor de behandeling van depressie uitgevoerd in combinatie met cognitieve gedragstherapie. Op basis van toegepast hersenonderzoek (QEEG) wordt een gepersonaliseerd behandelplan opgesteld. Dit bestaat uit de bepaling van het juiste hersengebied en de passende stimulatiefrequentie. De eerste, voorlopige resultaten laten zien dat zo’n 90% van de patiënten volledige remissie laten zien binnen 20 sessies. Deze patiënten zijn dus niet langer diagnosticeerbaar als depressief. Alle patiënten laten binnen 15 sessies een duidelijke afname van de depressieve klachten zien van bijna 60%. Momenteel worden nog meer gegevens verzameld en de verwachting is dat de volledige onderzoeksgegevens begin 2008 gepresenteerd kunnen worden.
rTMS staat voor repetitive Transcranial Magnetic Stimulation, ofwel herhaalde magnetische stimulatie. Door middel van een pulserend magnetisch veld worden specifieke delen van de hersenen gestimuleerd met als doel de doorbloeding en elektrische activiteit in een specifiek gedeelte van de hersenen toe of af te laten nemen. Met behulp van deze therapie kan afwijkende activiteit genormaliseerd worden waardoor ook de bijbehorende depressieve klachten af zullen nemen. In onze praktijk wordt rTMS verder ingebed met cognitieve gedragstherapie. De therapie wordt uitgevoerd in samenwerking met een team van specialisten zoals een Klinisch Psycholoog, Biologisch Psycholoog en een rTMS specialist – tevens psycholoog.
Voor meer informatie over dit onderwerp, de resultaten en een demo video zie ook www.brainclinics.com/index.php?pId=94.
Contact Brainclinics Treatment B.V.:
Martijn Arns
Tel.: +31(0)24 – 750 35 05
www.brainclinics.com.
Brainclinics houdt zich bezig met individueel en toegepast wetenschappelijk hersenonderzoek (Personalized Medicine). Voor de diagnostiek werkt Brainclinics samen met de Brain Resource Company (BRC) die beschikken over een gestandaardiseerde onderzoeksmethode, gebruikmakend van de International Brain Database (>20.000 proefpersonen). Brainclinics en BRC werken samen in een internationaal consortium met vestigingen in o.a. Sydney, Londen, New York en 9 vestigingen in Nederland. In de Nijmeegse vestiging wordt door Brainclinics Treatment B.V. de nieuwe en innovatieve behandeling van depressie middels rTMS aangeboden.
In tegenstelling tot de experimentele rTMS behandeling, rond 2000-2004 uitgevoerd (zie het volgende artikel), is rTMS nu een effectieve behandeling voor depressie, dankzij de volgende verbeteringen:
langere stimulatie per sessie; 40 minuten in plaats van 10.
meer sessies: 20-30 in plaats van 10
selectieve stimulatie of juist remming van die hersengebieden die niet hard genoeg, of te hard werken, aangepast aan de individuele behoeften van de patient.
In een Duits-Amerikaans onderzoek dat is verschenen in het tijdschrift Biological Psychiatry werden tien patiënten geselecteerd die onbehandelbare depressieve symptomen hadden, en daar in het dagelijks leven zeer ernstig onder leden. Ze waren gemiddeld al tien jaar achter elkaar depressief zonder tussentijdse verbetering. Ze hadden allen hun werk moeten opgeven door hun ziekte.
Beloningssysteem
De ingebrachte elektroden werden aangesloten op een hersenkern, de nucleus accumbens, die een sleutelrol speelt binnen de beloningssystemen in het brein. Eerder was al aangetoond dat patiënten zich daar kortdurend beter door gaan voelen, maar dit keer werd de stimulatie minimaal een jaar achter elkaar toegepast. Bij drie van de patiënten was dit zo effectief dat de depressieve klachten helemaal verdwenen. Bij nog twee patiënten was sprake van een sterke afname van depressieve symptomen.
Nieuwe vrienden
De positief reagerende patiënten rapporteerden niet alleen dat hun stemming was opgeknapt, maar ook dat ze minder angstig waren geworden. Nog belangrijker is misschien dat ze na de behandeling meer activiteiten ontplooiden. Sommigen waren weer parttime gaan werken, hadden een nieuwe hobby opgepakt of hadden nieuwe kennissen gemaakt.
Negatieve bijwerkingen
De meeste genoemde negatieve bijwerking is een gezwollen oog na de operatie. Bij het opnieuw instellen van de elektroden kunnen klachten als prikkelbaarheid, zweten en onrust optreden. Deze klachten zijn echter niet blijvend.
Suïcide
De onderzoekers melden verder dat twee patiënten uit de onderzoeksgroep een zelfmoordpoging deden, waarvan er één slaagde. Beide patiënten weigerden op dat moment mee te werken met de experimentele behandeling en de studie. Eerdere suïcidepogingen maakten deel uit van hun ziektegeschiedenis. Beide voorvallen lijken dan ook niets te maken te hebben met de experimentele behandeling. Bij de patiënt die de zelfmoordpoging overleefde is het zelfs gelukt de hersenstimulatie nadien zo in te stellen, dat hij duidelijk opknapte. Deze persoon wordt nu tot de groep van vijf patiënten gerekend die goed reageerde op de behandeling.
De toekomst
De onderzoekers concluderen op grond van de uitkomsten dat diepe hersenstimulatie van de pleziercentra in het brein een plausibele optie is voor de toekomstige behandeling van anderszins onbehandelbare depressies. Ze wijzen er echter wel op dat eerst onderzoek met een grotere patiëntengroep en met goede controlegroepen noodzakelijk is voor de behandeling op grotere schaal toegepast zou kunnen worden. (AB)
Nucleus Accumbens Deep Brain Stimulation Decreases Ratings of Depression and Anxiety in Treatment-Resistant Depression. Bettina H. Bewernick, e.a.. Biological Psychiatry, Volume 67, (2010) Nr. 2.